Mëso shqip për partnerin: 30 fjalët e para

Partneri yt nuk është shqiptar dhe do të mësojë ca fjalë të gjuhës sate? Fillojani me përshëndetjen, me faleminderit dhe me një fjali të vetme dashurie. Kaq mjafton që të hapen zemrat në vizitën e parë te familja. Shqipja ka gramatikë të vështirë, por ajo nuk numëron në fillim. Ajo që numëron është përpjekja.

Pikërisht për këtë e kemi shkruar këtë tekst. Jo për fjali të përsosura, por për tridhjetë fjalët e frazat që kapen menjëherë në një familje shqiptare. Me kuptimin, me një ndihmë të vogël për shqiptimin që t'ia japësh partnerit, dhe me kontekstin se kur thuhet çfarë.

Pse përpjekja peshon më shumë se përsosmëria

Në familjet shqiptare gjuha lexohet si shenjë respekti. Kush lodhet të mësojë ca fjalë, thotë diçka më të madhe: e kam seriozisht, më intereson prejardhja jote, po përpiqem. Kjo prek, shpesh më shumë se sa mund ta bënte një fjali e përkryer.

Partneri yt do të bëjë gabime. Do të hajë ndonjë ë ose do ta ngatërrojë një gj, dhe ndoshta dikush në tryezë do të qeshë. Ajo e qeshur është pothuajse gjithmonë e ngrohtë. Një dhëndër i huaj që ia del me një faleminderit të thyer gjatë darkës fiton në atë çast më shumë simpati se me çfarëdo komplimenti në gjuhën e vet. Përsosmëria vjen më vonë, në qoftë se vjen. Hapi i parë është ai që vlen.

Dy fjalë për shqiptimin

Që partneri yt të lexojë tabelat më poshtë pa u bllokuar, ia vlen t'ia shpjegosh disa shkronja që në gjuhët e huaja nuk ekzistojnë:

• ë është një tingull shumë i butë, gati i gëlltitur, si e fundit te fjala gjermane "bitte".
• gj është një "dj" i butë, si te "would you" e anglishtes e thënë shpejt.
• xh është "j"-ja angleze, si te "jam".
• q është një "tj" i butë, pak si "ch" gjermanishtja te "ich".
• ç është "ch" si te "church" e anglishtes.
• y është "ü" gjermanishtja.
• th si te "think", dh si te "this".

Tetë shkronja, dhe pjesa tjetër vjen vetvetiu.

Fjalët e para: përshëndetje dhe mirësjellje

Kjo është baza. Këtë grusht fjalësh partneri yt i përdor në çdo takim, dhe janë të parat që një familje shqiptare do t'i dëgjojë prej tij.

Fjala shqip	Si t'ia shqiptosh partnerit	Kur përdoret
Përshëndetje	për-shën-DÉ-tje	përshëndetje neutrale, çdo herë
Tungjatjeta	tun-gjat-JÉ-ta	përshëndetje e ngrohtë, sidomos te prindërit
Mirëmëngjes	mir-mën-GJÉS	në mëngjes
Mirëdita	mir-DÍ-ta	gjatë ditës
Mirëmbrëma	mir-BRË-ma	në mbrëmje
Natën e mirë	NÁ-tën e MÍ-rë	para gjumit
Faleminderit	fa-le-min-DÉ-rit	për çdo gjest e ndihmë
Të lutem	të LÚ-tem	kur kërkon diçka
Po / Jo	po / jo	po dhe jo
Më fal	më FAL	për të kërkuar ndjesë

Tungjatjeta është përshëndetja tradicionale, veçanërisht e ngrohtë, dhe do të thotë fjalë për fjalë "jetë të gjatë paç". Me prindërit e partnerit nuk gabon kurrë me të.

Vizita e parë te familja: fjalitë që peshojnë

Çasti kur partneri yt prezantohet me familjen është i madh. Si zhvillohet zakonisht dhe çfarë tjetër ka rëndësi e kemi rrëfyer gjatë te teksti ynë për njohjen me familjen shqiptare. Nga ana gjuhësore mjaftojnë disa fjali të mira në trajtën e mirësjelljes, pra në formën e ju-së.

Fjala shqip	Si t'ia shqiptosh partnerit	Kuptimi
Gëzohem që ju njoh	gë-ZÓ-hem që ju NJOH	Gëzohem që ju njoh
Si jeni?	si JÉ-ni	Si jeni? (mirësjellje)
Jam mirë, faleminderit	jam MÍ-rë, fa-le-min-DÉ-rit	Jam mirë, faleminderit
Faleminderit për ftesën	...për FTÉ-sën	Faleminderit për ftesën
Gjella është shumë e shijshme	GJÉ-lla ësh-TË SHÚ-më e SHÍJSH-me	Gjella është shumë e shijshme
Gëzuar!	gë-ZÚ-ar	Gëzuar!
Urime!	u-RÍ-me	Urime!

Fjalia për gjellën vlen ar. Në shtëpitë shqiptare mikpritja është punë zemre, dhe kuzhina qëndron në qendër të saj. Kush thotë gjella është shumë e shijshme nderon personin që qëndroi orë të tëra te soba. Kjo fiton më shumë te tryeza se çdo fjalim i gjatë.

Një këshillë praktike: ushtroji tri a katër prej këtyre fjalive derisa t'i dalin rrjedhshëm. Më mirë katër fjali të sigurta se njëzet gjysmake. Siguria tingëllon si interes i vërtetë, ngurrimi si detyrë e mësuar përmendësh.

Fjalë dashurie për të dy

Kur jeni vetëm, toni ndryshon. Shqipja është gjuhë e ngrohtë e lozonjare kur vjen puna te përkëdhelia, me një botë të tërë fjalësh dashurie. Ja fjalët e fjalitë kryesore për fillim. Një përzgjedhje më e gjerë me tërë nuancat gjendet te përmbledhja jonë e fjalëve të dashurisë shqip.

Fjala shqip	Si t'ia shqiptosh partnerit	Kuptimi
Të dua	të DÚ-a	Të dua
Zemër	ZÉ-mër	Zemër (thirrje përkëdhelëse)
Shpirt	shpirt	Shpirt (i dashur)
Të kam shumë xhan	të kam SHÚ-më xhan	Të kam shumë për zemër
Më ka marrë malli për ty	më ka MA-rrë MÁ-lli për ty	Më ke marrë malli
Si je?	si JE	Si je? (me afërsi)

Malli është një fjalë që në shumë gjuhë të huaja nuk ka përkthim të pastër. Është dëshira e fortë për dikë a për një vend, një peshë e ëmbël. Më ka marrë malli për ty e ndien partneri yt vetëm pasi t'ia shpjegosh, dhe pastaj nuk e harron më. Kur ta thotë pas një jave larg, do të kuptosh sa peshë mban ajo fjalë e vetme.

Gegërisht apo toskërisht? Vetëm si informacion

Ndoshta partneri yt do të vërejë se familja jote flet "ndryshe" nga ajo që shkruhet në librat mësimorë. Është e vërtetë, dhe është krejt normale. Shqipja ka dy grupe të mëdha dialektore. Gjuha standarde, ajo që përdoret edhe këtu, mbështetet te toskërishtja e jugut të Shqipërisë. Gegërishtja flitet në Kosovë, Maqedoninë e Veriut, Mal të Zi dhe në Shqipërinë e veriut, pra në pjesën më të madhe të diasporës në Gjermani, Zvicër e Austri.

Të dyja janë shqip i plotë, dhe kuptohen mirë ndërmjet tyre. Dallimet qëndrojnë kryesisht te tingulli dhe te disa mbaresa. Për shembull, "si je" në standard në Kosovë shpesh dëgjohet qysh je ose çysh je. Asnjë arsye për ngatërresë, thjesht një ngjyrë e vogël. Mësoji partnerit tënd pikërisht variantin që tingëllon si në shtëpinë tënde. Ai është edhe varianti që i gëzon më shumë prindërit.

Si të vazhdojë vërtet

Për shqipen ka më pak aplikacione e kurse të gatshme sesa për gjuhët e mëdha botërore. Kjo nuk është pengesë, thjesht kërkon një rrugë paksa tjetër. Ja çfarë funksionon në praktikë:

• Mësim nga jeta e përditshme, jo nga listat e fjalëve. Ngjit letra me fjalën shqip te frigoriferi, te dera dhe te dritarja. Ajo që sheh çdo ditë, të ngec në kokë.
• Përdorni muzikën. Muzika shqiptare, pop e popullore, luan në çdo festë. Përkthejani partnerit refrenin e një kënge të parapëlqyer. Melodia i mban fjalët më mirë se çdo tabelë gramatike.
• Vendosni një rregull. Një herë në javë një vakt bashkë vetëm shqip, qoftë dhjetë minuta. Në fillim me pengesa, pas një muaji çuditërisht rrjedhshëm.
• Mos ki frikë nga gabimet. Rruga më e shpejtë drejt bisedës së parë të vërtetë kalon nëpër njëqind gabime të vogla. Kush hesht që të mos gabojë, nuk mëson kurrë.

Dhe pika më e rëndësishme: vendosni synime të vogla e të arritshme. Jo "rrjedhshëm deri në fund të vitit", por "tabela e përshëndetjeve deri të dielën". Sukseset e vogla e mbajnë partnerin në rrugë, vendimet e mëdha vetëm zhgënjejnë.

Gabime të vogla, simpati e madhe

Në fund, mësimi i gjuhës për hir të partnerit nuk është provim, por gjest. I thotë tërë familjes: dua të bëj pjesë. Në një lidhje shqiptaro-gjermane gjuha është shpesh ura mbi të cilën takohen dy botë, dhe askush nuk pret që ajo të kalohet për një vit. Pak hapa mjaftojnë për të treguar se dikush po ecën.

Kush guxon një tungjatjeta dhe shton një faleminderit në darkë, bën shumë më shumë drejt se gabim. Pjesa tjetër vjen me kohën, me çdo festë, çdo verë, çdo këngë të kënduar bashkë.

embla është aplikacioni i njohjeve për shqiptarët në mbarë botën, dhe për të gjithë ata që po mësojnë ta duan këtë gjuhë e njerëzit e saj. Aplikacioni nis së shpejti dhe lista e pritjes është e hapur.