Dashuria e verës në vendlindje: kur diaspora bie në dashuri

Çdo verë ndodh e njëjta gjë në Kosovë, Shqipëri e Maqedoni të Veriut: nga korriku, fshatrat e qytetet mbushen me makina që mbajnë targa gjermane, zvicerane a austriake. Diaspora kthehet në shtëpi. Dhe me të vjen një lloj i veçantë të rëni në dashuri, që shumëkush e njeh vetëm nga këto pak javë. Kush është nga diaspora e kupton menjëherë për çfarë bëhet fjalë. Kush nuk është, çuditet pse kaq shumë lidhje në shtator nisin me një lamtumirë në aeroport, në vend që të mbarojnë me të.

Vera kur befas janë të gjithë aty

Gjatë gjithë vitit, komunitetet shqiptare në Evropë janë të shpërndara. Një kushëri në Shtutgart, një shoqe në Cyrih, gjysma e familjes në Vjenë, pjesa tjetër në vendlindje. Njëmbëdhjetë muaj jeta ecën në shina të ndara. Pastaj vjen vera, dhe për pak javë të gjithë janë në të njëjtin vend.

Kjo njëkohshmëri është zemra e gjithë fenomenit. Nuk është se vera është më magjike se stinët e tjera. Është fakti i thjeshtë që njerëz të cilët ndryshe nuk gjenden kurrë në të njëjtën ditë në të njëjtin qytet, më në fund mund të kryqëzojnë rrugët. Shoku i shkollës që u shpërngul në Mynih para vitesh, është sërish në kafenenë e sheshit. Vajza e fqinjit, që prej vitesh e ke parë vetëm në foto, është befas dy shtëpi më tutje. Lind një dendësi mundësish që jeta e përditshme në diasporë thjesht nuk e ofron.

Pastaj është atmosfera. Askush nuk punon, moti mban, mbrëmjet zgjaten. Njerëzit janë të çlodhur, të veshur bukur, të hapur për bisedë. Pikërisht në atë gjendje bie në dashuri më lehtë sesa në një natë të lagësht nëntori, mes turnit dhe gjumit.

Sezoni i dasmave, mblesi i heshtur

Nuk është rastësi që dasma shqiptare bëhet në mes të verës. Ata që jetojnë jashtë mund të festojnë vetëm gjatë pushimeve, ndaj gati çdo familje e shtyn festën në korrik a gusht. Në disa vende dasmat radhiten fundjavë pas fundjave, dhe kush ka rrjet të gjerë, brenda një vere ftohet në një grusht prej tyre.

Dasma është vendi më i mirë për të njohur dikë që kurrë nuk do ta kishe përfytyruar pranë vetes. Qindra mysafirë, muzikë e drejtpërdrejtë, orë të tëra valle në rreth, dhe në mes tyre panumër çaste ku nis një bisedë. E gjen veten të ulur pranë dikujt që e ka zgjedhur një hallë, ose kap një dorë gjatë valles dhe e mban një kthesë më gjatë se ç'duhet. Nëse do të dish si rrjedh një mbrëmje e tillë dhe pse lidh kaq shumë fije, pasqyra jonë mbi dasmën shqiptare e shtjellon me radhë.

Dasmat, veç kësaj, mbledhin bashkë të gjitha brezat. Që do të thotë se, po të tregosh interes për dikë këtu, të shohin, dhe të shohin familjet. Kjo tingëllon si presion, por ka një anë praktike. Mëson shpejt kush i takon kujt, kush vjen nga cili vend, a e njohin familjet njëra-tjetrën. Ajo që në një aplikacion zgjat javë të tëra, këtu sqarohet brenda një mbrëmjeje.

Ku fluturojnë shkëndijat përndryshe

Jo çdo takim ndodh në dasmë. Vera në vendlindje ka skenat e veta, dhe gati të gjitha janë publike e shoqërore.

• Shëtitorja e mbrëmjes. Në shumë qytete të rinjtë mblidhen pas perëndimit në rrugën kryesore, ecin lart e poshtë, shohin e shihen. Një ritual më i vjetër se çdo aplikacion që prapë funksionon.
• Kafenetë e sheshit. Nga vona e paradites deri thellë në natë, tarracat janë plot. I njeh fytyrat, të prezantojnë, rri aty.
• Familja dhe të njohurit e përbashkët. Ura klasike. Një kushëri që njeh dikë, një shoqe që sjell një shoqe. Këtu rrjeti i besimit zë vendin e fotos së profilit.
• Bregdeti dhe shëtitjet. Kush shkon në bregdetin shqiptar, në Durrës, Vlorë a Ksamil, takon gjysmën e Evropës. Edhe kjo është verë diaspore, vetëm me rërë.

Ajo që bie në sy është sa fort janë përzier vera jashtë ekranit dhe njohja online. Shumë veta merren vesh të takohen përmes aplikacioneve para se të nisen, sepse e dinë që personi tjetër do të jetë në të njëjtin vend, në të njëjtën periudhë. Kafeja e parë ndodh pastaj jo në Frankfurt, por në Prizren. Për mënyrën se si diaspora njihet në përgjithësi, mes familjes, pritshmërive dhe mendjes së vet, e kemi shkruar gjerësisht te teksti mbi njohjet në diasporën shqiptare.

Kur tri javë duan të bëhen një vit

Pjesa e bukur është e lehtë. Pjesa e vështirë nis në fund të gushtit, kur valixhet mblidhen sërish dhe makinat marrin drejtimin nga veriu. Dy njerëz që sapo e kanë gjetur njëri-tjetrin, befas jetojnë tetëqind kilometra larg. Ajo që në korrik ishte pa mundim, në shtator bëhet vendim.

Në vija të trasha, dashuritë e verës rrjedhin pastaj në tri drejtime:

Pas verës	Çfarë fshihet vërtet pas saj	Si përfundon zakonisht
Ishte atmosfera e pushimeve	I dashuruar pas verës, jo pas personit	Shuhet butë në vjeshtë, shpesh pa mëri
Distancë me plan	Të dy duan të vazhdojnë e sqarojnë herët si-në	Mban kur ritakimi dhe qëllimi janë të caktuara
Pritje për verën tjetër	Herët për më shumë, por interes i vërtetë	Zgjat kur të dy rrinë ndershmërisht në kontakt

Lidhja në distancë është rruga më e shpeshtë, dhe është më e lodhshme se ç'të lë të kuptosh një mbrëmje e dashuruar gushti. Zonat orare nuk janë problemi, sepse Gjermania dhe Kosova janë në të njëjtën zonë orare. Problemi janë fluturimet, ritmet e pushimeve dhe pyetja se kur do të shiheni sërish nga afër. Kush hyn në të, duhet ta dijë se në çfarë po hyn. Realitetin e një lidhjeje të tillë e kemi shkruar me hollësi, me gjithë rutinat dhe të vërtetën e shpenzimeve, te udhëzuesi për lidhjen në distancë mes Gjermanisë dhe Kosovës.

Ana tjetër: shikimi nga vendlindja

Dashuria e verës rrëfehet zakonisht nga këndvështrimi i diasporës. Por ka një perspektivë të dytë, që rrallë zë vend e prapë është gjysma e historisë: ajo e atyre që jetojnë tërë vitin në Kosovë a Shqipëri dhe shohin, çdo korrik, si mbushet qyteti.

Për ta vera ka një shije të dyfishtë. Nga njëra anë, jeta kthehet në kafene, miqësitë e vjetra ndizen, ka festa. Nga ana tjetër, shumëkush e njeh ndjesinë se diaspora vjen me makinën e madhe, bie në dashuri për tri javë, e pastaj zhduket sërish. Kush jeton atje dhe bie pas dikujt nga Gjermania, e di se llogaria zakonisht del: ose iki unë, ose e çojmë këtë nga larg. Kjo mospërputhje i takon ndershmërisë së çështjes. Një dashuri vere është premtim për të dyja anët, por shpesh i kushton njërës anë më shumë, sepse në fund rri pezull pyetja se kush shpërngulet te kush.

Kush e mban këtë ndërmend, sillet me më shumë respekt me verën. Ka dallim nëse njeh dikë që ka përpara të njëjtin udhëtim kthimi, apo dikë që mbetet ndërkohë që ti, më një shtator, je sërish në aeroport.

Pse vera ndihet më e vërtetë

Ka një arsye pse dashuria e verës ka një jehonë të veçantë në diasporë, dhe ajo shkon më thellë se dielli e koha e lirë. Në vendlindje bie një mundim që në diasporë e mban tërë vitin pa e vënë re. Nuk ke pse shpjegon asgjë.

Gjuha rrjedh vetvetiu. Humori zë vend pa e përkthyer. Ndani të njëjtat festa, të njëjtën muzikë, të njëjtat histori familjare. Për shumë veta që janë rritur në Gjermani, kjo është një ndjesi e rrallë lehtësie. Nuk je djali me mbiemrin e ndërlikuar, por thjesht vetja. Të njohësh dikë nga e njëjta botë në atë gjendje, ndihet më e fortë sesa mund ta mbajë vërtet një periudhë tri javore.

Por pikërisht aty rri kurthi. Lehtësia i takon pjesërisht verës, jo personit. Kush di t'i ndajë të dyja, merr vendime më të mençura në shtator. Kush nuk i ndan, e ngatërron lehtësimin se më në fund u kuptua, me dashurinë për një njeri të caktuar. Më njëzet gusht, të dyja ndihen njësoj.

Rri i ndershëm para se të niset avioni

Gjëja më e mirë që mund t'i japësh një dashurie vere është një bisedë e ndershme para nisjes. Jo betimi i madh, por pyetja e ftohtë: duam ta provojmë këtë, dhe nëse po, si? A do të marrësh në telefon në shtator, apo kjo qe një verë e bukur që të dy e lëmë ashtu siç është?

Kjo qartësi nuk e prish humorin, është dhuratë. Të kursen javë të tëra hamendësimi dhe i mbron të dy nga zhgënjimi i heshtur që rritet kur dy njerëz jetojnë të njëjtën gjë, por kuptojnë prej saj gjëra të ndryshme. Një verë lejohet të mbetet verë. Por lejohet edhe të jetë fillimi i diçkaje, dhe dallimi rrallë qëndron te ndjenja e gati gjithmonë te ajo që bisedohet më pas.

Dhe pastaj janë ata për të cilët vera qe vetëm shkrepësja. E kuptuan se kërkojnë dikë nga bota e vet, por nuk duan të presin deri në korrikun tjetër. Për ta kërkimi vazhdon në vjeshtë, vetëm tani nga shtëpia, nga Këlni, Bazeli a Graci.

Pikërisht për këtë është embla. embla është aplikacioni i njohjeve për shqiptaret e shqiptarët në mbarë botën, për diasporën dhe atdheun njëherësh. E mban ndjesinë e verës gjallë gjatë gjithë vitit, pa pritur pushimet e ardhshme. Aplikacioni nis së shpejti, dhe lista e pritjes është e hapur.