Njohje shqiptare në diasporë: si dashurohet sot

Beqarët shqiptarë në Gjermani, Zvicër e Austri njihen sot në dy nivele njëkohësisht: brenda një rrethi të ngushtë familjeje, dasmash e të njohurish, dhe online përmes aplikacioneve. Shumica lëvizin mes të dyja botëve. Kush u rrit në Europë e njeh ndjesinë e të jetuarit në dy gjuhë e dy grupe pritshmërish. Ky shkrim përshkruan me sinqeritet si ndodh njohja në diasporë, ku qëndrojnë pengesat dhe çfarë po ndryshon tani.

Pse shumëkush kërkon të njihet brenda komunitetit

Qëndron një klishe kokëfortë se diaspora shqiptare martohet vetëm „mes veti“ sepse e kërkon familja. E vërteta është më e qetë. Për shumëkënd bëhet fjalë për një jetë të përditshme me më pak rrugë të gjata. E njëjta gjuhë në tryezë. Prindër që kuptohen pa përkthyes. Festa që nuk kanë nevojë për shpjegim. Një partner me të njëjtat rrënjë shpesh do të thotë se e kursen një pjesë të punës së përkthimit që një lidhje e bën gjithsesi anash.

Kjo nuk është refuzim i askujt. Të dashurohesh me dikë nga një kulturë tjetër është një rrugë po aq e vlefshme, dhe ne shkruajmë gjerësisht diku tjetër pse shqiptarët martohen me shqiptarë. Por dëshira për të qenë i kuptuar është e vërtetë. Kur nuk duhet t'i shpjegosh partneres pse të dielën vjen gjysma e farefisit për vizitë, kjo kursen energji që shkon tjetërkund.

Njëkohësisht, komuniteti është më i vogël nga ç'duket. Në një qytet europian të mesëm, shumë familje shqiptare njihen përmes dy a tri lidhjeve. Kjo krijon njëkohësisht besim dhe afri. Njerëzit dinë për njëri-tjetrin, dhe në njohje kjo është bekim dhe barrë njëkohësisht.

Tensioni mes familjes dhe jetës së vet

Pothuajse askush në diasporë nuk njihet plotësisht i shkëputur nga familja. Edhe dikush në të njëzetat me banesën e vet dhe një karrierë të qëndrueshme, në heshtje e peshon: si do të pritej kjo në shtëpi? Askush nuk ka nevojë ta thotë pyetjen me zë. Ajo thjesht është aty.

Për brezin e prindërve rruga ishte shpesh më e qartë. Të prezantonin, familjet njiheshin, dhe fejesa bëhej martesë. Si zhvillohet sot fejesa ka ndryshuar shumë, por mbetet një çast i rëndësishëm. Brezi i ri i do të dyja: të bëjë zgjedhjen e vet e prapëseprapë të mos e lëndojë familjen.

Nga kjo lind një ekuilibër i hollë. Njerëzit njihen pak më privatisht dhe nuk e tregojnë çdo takim të parë në shtëpi, por sapo bëhet serioze, rrethi i ngushtë vihet në dijeni. Prezantimi te prindërit nuk është fjali dytësore, është sinjal. Ai thotë: këtë e kam seriozisht. Pikërisht prandaj shumëkush i qaset njohjes me një seriozitet që në fillim. Të provosh vetëm kot pa drejtim rrallë përputhet me mënyrën si e shohin veten.

Ku njihet diaspora jashtë internetit

Para se të kishte aplikacione, pothuajse gjithçka kalonte përmes rasteve. Dhe ato raste ekzistojnë ende. Të kuptosh komunitetin shqiptar në Europë do të thotë të kuptosh ku kryqëzohen rrugët.

• Dasmat. Dasma është qendra më e madhe shoqërore. Qindra mysafirë, disa breza, valle deri natën vonë. Shumë çifte tregojnë më vonë se vështrimi i parë ra në një dasmë. Kush është i ri në një qytet, bëhet i dukshëm përmes festave të tilla.
• Vera në vendlindje. Në korrik e gusht diaspora zbrazet drejt Kosovës, Shqipërisë e Maqedonisë së Veriut. Atje takon njerëz që në Gjermani nuk do t'i kishe njohur kurrë. Nga ato javë shpesh lindin lidhje që në vjeshtë kthehen në lidhje në distancë.
• Shoqatat dhe lokalet. Shoqatat kulturore, futbolli, kafenetë e restorantet shqiptare. Vende ku takon vazhdimisht të njëjtat fytyra pa u marrë vesh fare.
• Përmes miqve e kushërinjve. Prezantimi brenda rrethit të gjerë funksionon ende. Emri i mirë udhëton para teje, dhe një rekomandim hap dyer që aplikacioni nuk i hap.

E meta e këtyre rrugëve është rrezja e vogël. Takon gjithnjë të njëjtët rrethe. Kush jeton në një zonë me pak komunitet shqiptar, ose thjesht nuk gjen askënd interesant në ambientin e vet, ndeshet shpejt me një mur.

Si po e ndryshojnë aplikacionet njohjen

Pikërisht këtu hyjnë aplikacionet e njohjes. Ato e zgjerojnë rrezen pa pasur nevojë të jesh në një dasmë. Për diasporën shqiptare kjo ka një efekt të veçantë: lidh njerëz përtej kufijve të qyteteve e të shteteve. Dikush në Shtutgart dhe dikush në Cyrih, që nuk do të kishin takuar kurrë njëri-tjetrin, papritur bisedojnë të njëjtën mbrëmje.

Aplikacionet e përgjithshme kanë megjithatë një pengesë. Një pjesë e madhe e mesazheve të para shkon për të sqaruar prejardhjen, gjuhën dhe qëllimet. A je edhe ti shqiptar? A flet shqip në shtëpi? A kërkon diçka serioze? Këto pyetje kushtojnë kohë e durim. Dallimet mes aplikacioneve të përgjithshme dhe një zgjidhjeje për komunitetin i kemi ndarë më hollësisht në krahasimin tonë.

Një aplikacion i ndërtuar për komunitetin e merr të mirëqenë këtë pikë të përbashkët. Nuk duhet të shpjegosh pse familja merret parasysh ose çfarë është një dasma. Biseda nis një nivel më thellë. Se sa shumë ndryshon sjellja e diasporës online nga modelet e përgjithshme e tregon Raporti ynë i Njohjeve në Diasporë, që mbledh shprehitë dhe dëshirat e komunitetit.

Kalimi nga biseda në jetën e vërtetë mbetet më i rëndësishmi. Në komunitetin shqiptar gjërat bëhen konkrete më shpejt. Të shkruarit pafund pa u takuar duket shpejt i pazotim. Kush njeh dikë online, zakonisht kërkon shpejt një kafe të vërtetë, shpesh në një qytet ku të dy njohin dikë. Këshilla praktike për këtë i gjen në udhëzuesin tonë për njohjet online në diasporë.

Mes dy shteteve, dhe tri

Njohja në diasporë rrallë kufizohet në një qytet. Gjermania, Zvicra e Austria formojnë së bashku një hapësirë të madhe shqipfolëse. Shtoji këtu edhe vendlindjet. Kush njihet, mendon pothuajse vetvetiu në largësi.

Ndonjëherë njëri jeton në Vjenë e tjetri në Bazel. Ndonjëherë njëri është tashmë në Kosovë ndërsa tjetri studion në Gjermani. Kjo ndikon si lindin lidhjet. Planifikon vizita, llogarit fluturime, e rregullon jetën sipas verës. Një lidhje në distancë në diasporë nuk është përjashtim, por një mundësi reale me të cilën njerëzit llogarisin herët.

Mënyra e njohjes	Rrezja tipike	Përparësia	Kufiri
Familja dhe të njohurit	Qyteti e rrethi yt	Besim, rekomandim	Rreth i vogël, pak zgjedhje
Dasmat dhe festat	Rajoni, familjet e afërta	Përshtypje personale	Vetëm sezonale, shumë sy
Vera në vendlindje	Kosovë, Shqipëri, Maqedoni e Veriut	Njohje të reja	Distanca si pasojë
Aplikacionet e njohjes	Përtej kufijve	Shtrirje e gjerë	Kalimi në takim të vërtetë

Tabela tregon pse shumica përdorin disa rrugë njëkohësisht. Asnjë kanal i vetëm nuk i mbulon të gjitha. Aplikacioni nuk e zëvendëson dasmën, e plotëson atë.

Si po ndryshojnë pritshmëritë mes brezave

Ndoshta ndryshimi më i madh nuk ndodh brenda aplikacionit, por mes brezave. Kush njihet sot në fund të të njëzetave, shpesh ka prindër që vetë erdhën si të rinj në Gjermani, Zvicër apo Austri. Këta prindër e njohin ekuilibrin nga përvoja e vet. Shumë janë bërë më të hapur nga ç'thotë klisheja. Ata ende dëshirojnë një partner që flet gjuhën dhe e kupton familjen, por dëgjojnë më me kujdes çfarë do vetë vajza apo djali.

Edhe roli i gruas ka ndryshuar. Vajzat e reja shqiptare në diasporë studiojnë, punojnë, fitojnë paratë e veta dhe marrin vetë vendimet. Partneri kërkohet si plotësim, jo si mbajtës. Kjo e ndryshon mënyrën si bëhet njohja. Bëhet fjalë më pak për siguri dhe më shumë për përputhje: a flisni për të njëjtat gjëra? A tërhiqni në të njëjtin drejtim kur familja bëhet e tepërt? A ndani të njëjtën pamje se si duhet të jetë jeta juaj e përditshme?

Ka gjithashtu një dallim ritmi mes brezave. Të afërmit më të moshuar pyesin herët nëse po bëhet serioze. Të rinjtë duan së pari të njihen, pa u përzier menjëherë gjithë farefisi. Të dyja palët kanë të drejtë në mënyrën e vet. Njohja e mirë në diasporë gjen një rrugë të ruajë ngrohtësinë dhe besueshmërinë e familjes pa hequr dorë nga ritmi i vet. Shumëkush e përshkruan pikërisht këtë ekuilibër si pjesën vërtet të vështirë. Jo kërkimi i personit të duhur, por negociata e qetë mes asaj që do vetë dhe asaj që njeh nga shtëpia.

Çfarë e bën një njohje të parë të mirë

Qoftë online apo në një festë, disa gjëra peshojnë më shumë në komunitet se gjetkë. Sinqeriteti për qëllimet e tua vjen i pari. Të jesh i qartë nëse kërkon diçka serioze u kursen të dyja palëve një rrugë të tepërt. Respekti për familjen e tjetrit vjen menjëherë pas. Nuk duhet të flasësh për martesë mbrëmjen e parë, por një ndjeshmëri se familja bën pjesë hap dyer.

E pastaj është gjuha. Dy njerëz që u rritën shqip shpesh kalojnë në një përzierje gjermanishteje e shqipeje në mes të bisedës. Një fjalë përkëdhelie këtu, gjysmë fjalie atje. Ky kalim është shenjë afrie. Ai thotë: vijmë nga i njëjti vend, edhe pse jetojmë në Gjermani.

Të jesh diasporë do të thotë të përkthesh vazhdimisht: mes gjuhëve, mes pritshmërive, mes dy shtëpive. Në njohje, shumëkush ëndërron një njeri te i cili ky përkthim thjesht bie. Pikërisht për këtë bën fjalë embla. embla është aplikacioni i njohjeve për shqiptarët në mbarë botën, i ndërtuar për diasporën dhe vendlindjen njëkohësisht. Një pëlqim këtu quhet shkëndijë dhe mbart gjithmonë një koment të shkurtër, që kontakti i parë të kthehet menjëherë në një bisedë të vërtetë. Aplikacioni nis së shpejti, dhe lista e pritjes është e hapur.